Aydın’da Poseidon’un Kutsal Hayvanı Hippokampos’lu Mozaik
www.arkeofili.com
Aydın’da yer alan Tralleis Antik Kenti’nde, Poseidon’un kutsal hayvanı Hippokampos’lu 2.000 yıllık mozaikli salon ortaya çıkarıldı.
Aydın’daki Tralleis Antik Kenti’nde sürdürülen kazılarda, Roma İmparatorluğu dönemine tarihlenen, yaklaşık 2.000 yıllık taban mozaiğiyle bezeli bir salon gün yüzüne çıkarıldı. Mozaikte, deniz tanrısı Poseidon’un kutsal hayvanı hippokampos betimleniyor.
Aydın’ın Efeler ilçesinde, kent merkezine yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta yer alan Tralleis Antik Kenti’nde yürütülen kazılar yeni bir buluntuyla gündeme geldi. Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Murat Çekilmez başkanlığındaki ekip, kentin hamam-gymnasium kompleksinin kuzey mekanında, Roma İmparatorluğu dönemine tarihlenen mozaikli bir salon ortaya çıkardı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü “Geleceğe Miras” projesi kapsamında sürdürülen kazılarda ekip, bir süre önce dönemin “olimpik” havuzlarından biri olarak değerlendirilen bir yüzme havuzunu da gün yüzüne çıkarmıştı. Bu sezon çalışmalar, kompleksin kuzey bölümüne yoğunlaştı
Antik dünyada gymnasium, gençlerin (ephebos’ların) hem bedensel eğitim aldığı hem de düşünsel olarak yetiştirildiği bir kurumdu. Roma döneminde, özellikle Anadolu’nun batısındaki kentlerde bu kurum, Roma hamam mimarisiyle birleşerek anıtsal “hamam-gymnasium” komplekslerine dönüştü. Bu yapılar, bir kentin hem atletik hem de entelektüel yaşamının kalbinde yer alıyordu.
Prof. Dr. Çekilmez, Tralleis’teki kompleksin de bu niteliği taşıdığını vurguluyor. Yapının içinde okulla ilgili mekanların bulunduğunu belirten Çekilmez, buranın küçük yaştan itibaren çocukların eğitim aldığı, aynı zamanda bir bilim alanı olduğunu düşünüyor. Kazı başkanına göre bu gymnasium, aralarında doktorlar ve mühendisler gibi farklı meslek gruplarından kişilerin de bulunduğu pek çok bilim insanı yetiştirdi.
Tralleis’in bu entelektüel geçmişi, kentin tarihiyle de örtüşüyor. Menderes (Maiandros) Vadisi’ne bakan bu antik kent, Antik Çağ’da okullarıyla ve yetiştirdiği düşünürlerle tanınıyordu.
Bir Bizans atölyesinin altından çıkan Roma mozaiği
Mozaikli salonun keşif öyküsü de dikkat çekici. Çekilmez, alanı ilk kazdıklarında üzerinde Bizans dönemine ait bir atölye bulunduğunu belirlediklerini, başlangıçta yapıyı bir atölye olarak değerlendirdiklerini anlatıyor. Ancak daha sonraki kazılarda, yapının tabanında çok iyi korunmuş bir mozaik olduğu ortaya çıktı. Kazı ekibini heyecanlandıran da tam olarak buydu: hamam-gymnasium kompleksinin içinde, hem bilimsel açıdan hem de dönemin gündelik yaşamını ve mitolojisini yansıtması bakımından değerli, sağlam bir taban mozaiği.
Salonun mozaiğinde öne çıkan figür ise hippokampos. Antik Yunan mitolojisinde hippokampos (Grekçe “at” anlamına gelen hippos ile “deniz canavarı” anlamına gelen kampos sözcüklerinin birleşimi), ön tarafı at, arka tarafı ise balık kuyruğu biçiminde olan mitolojik bir deniz yaratığıydı. Deniz, deprem ve atların tanrısı Poseidon’un arabasını denizin üzerinde çeken bu yaratık, tanrının kutsal hayvanı sayılıyordu ve Roma dönemi deniz temalı mozaiklerinin en sevilen motiflerinden biriydi. Poseidon’un aynı zamanda atların da tanrısı olması, at-balık melezi bu yaratığın onun simgesi haline gelmesini anlamlı kılıyor.
Çekilmez’e göre bu betim, salonun Roma İmparatorluğu döneminde etkin biçimde kullanıldığını gösteriyor.
Ziyarete açılması hedefleniyor
Kazılarda, hamam-gymnasium kompleksinin gündelik yaşamına ilişkin buluntuların yanı sıra Bizans dönemine ait eserlere de rastlandı. Yaklaşık 2.000 yıllık mozaiğin bir bölümünün bozulmadan günümüze ulaştığını belirten Prof. Dr. Çekilmez, alanı yakın zamanda ziyaretçilere açmayı hedeflediklerini sözlerine ekliyor.