Bir Viking Kadınının Mezarında Elbise Parçaları Bulundu

www.arkeofili.com

Danimarka’da bulunan Viking Çağı’na ait bir kadın mezarında, broşlarla birlikte 1.300 yıllık elbisenin kalıntıları ortaya çıkarıldı.

Tekstil kalıntıları bulunan broşlardan biri. C: Arkæologi Vestjylland

Danimarka arkeolojisi, antik İskandinav giyim alanında son on yılın en özgün keşiflerinden biriyle karşı karşıya. Batı Jutland’ın tam ortasında, Varde yakınlarında yürütülen ve Skonager (ARV 661) olarak bilinen alandaki kazıda arkeologlar her türlü olasılığa karşın olağanüstü hassaslıktaki organik öğeleri koruyan Viking Çağı’na ait bir kadın mezarı belirledi.

Buluntunun özgünlüğü yalnızca bir iskeletin varlığında değil. Gömülü kişinin mezar armağanlarıyla ilişkili tekstiller ve diş parçaları mucizevi biçimde korunmuş. Uzmanlar bunu, bölgenin toprağının organik maddeyi korumak açısından asitli ve elverişsiz doğası göz önüne alındığında adeta “büyülü” olarak nitelendiriyor.

Bu sıra dışı korunma durumunun anahtarı, genç kadına eşlik eden metal mezar armağanlarının bileşiminde gibi görünüyor. Nordik arkeoloji terminolojisinde skålspænder (kepçe broşlar) olarak bilinen, giysisini süsleyen içbükey biçimli iki fibula ya da broş, on üç yüzyıl boyunca bir koruyucu etken işlevi görmüş.

Bu süs eşyalarındaki bronz ya da gümüşün korozyonuyla açığa çıkan metal tuzları, çevrelerinde mikrobiyal etkinliği baskılayan ve tekstil liflerinin tümüyle bozulmasını önleyen kimyasal bir mikro ortam yaratmış. Böylece metal, kumaşları koruma altına alarak giysinin kalıntılarının, ayrıntılı analize uygun bir durumda günümüze ulaşmasını sağlamış.

Kadının gövdesinin üst kısmında hem tutturma hem de süsleme işlevi gören bu iki kepçe broş, gerçek birer zaman kapsülü olarak ortaya çıktı. Her iki nesnenin de hem üst hem de alt yüzeyine kumaş kalıntıları yapışmış durumda. Bu da araştırmacılara Viking giyiminin inceliklerini çözme konusunda eşsiz bir fırsat sunuyor.

Arkeologlar broşlardan birini inceliyor. C: Arkæologi Vestjylland

Broşların her iki yüzünde de tekstil bulunması, uzmanların giysiyi oluşturan katmanları görebilmesine olanak tanıyor. Bir yanda çağdaş gözlemcinin görebildiği dış kumaş, diğer yanda ise doğrudan genç kadının teniyle temas hâlinde olan en iç katman.

Kumaşın bu stratigrafik dizilimi; dikiş tekniklerine, kullanılan lif türlerine ve olasılıkla MS 8. yüzyıl Danimarkası’na ait eksiksiz bir kadın giysisinin yapısına dair bilgiler açığa çıkarmayı vaat ediyor.

Bu hassas kalıntıların çıkarılıp analiz edilmesi tek başına üstlenilecek bir görev değil. Kazıdan sorumlu müze, bedeni çevreleyen her kum tanesinin bir cerrahi işlemin titizliğiyle alınmasını güvence altına almak için üst düzey, çok disiplinli bir ekibi eşgüdüm içinde çalıştırdı.

Vejle Konservasyon Merkezi (Konserveringscenter Vejle), cenaze buluntu grubunu neredeyse tane tane çıkarma; kumaşların bütünlüğünü ve bunların kemikler ile süs eşyalarıyla olan bağlamsal ilişkisini koruma gibi hassas görevi üstlendi. Bu sırada, antik tekstil uzmanı Lise Ræder Knudsen, ele geçirilen liflerin ayrıntılı analizini yürütmek üzere görevlendirildi. Amaç, bu Viking Jutland giysisini niteleyen dokuma tekniklerini, desenleri ve iplik eğirme kalitesini belirlemek.

Keşfin antropolojik boyutuysa, genç kadının dişleri üzerine çalışmayı üstlenen Güney Danimarka Üniversitesi’nin Antropoloji Birimi tarafından yürütülüyor. Diş parçalarının analizi, yalnızca gömülü kişinin yaşı ve sağlığı hakkında kritik veriler sağlamakla kalmayacak. İzotop analizi ve diş minesindeki stres belirteçleri sayesinde, kadının beslenmesine, göç örüntülerine ve çocukluğu ile ergenliği boyunca yaşadığı fizyolojik strese dair de bilgi sunabilecek.

Mezardan çıkarılan broşlar ve tekstil ürünleriyle birlikte kalıntılar. C: Arkæologi Vestjylland

Ancak giysinin tarihlenmesi, arkeologların en ileri bilimle çözmeyi umduğu ek bir güçlük içeriyor. Tekstil buluntu grubunun mutlak ve kesin bir tarihlemesini elde etmek için radyokarbon (C14) testine yönelik örnekler alınması planlanıyor. Bu tarihleme, giysiyi kronolojik olarak yerine oturtmak için ve araştırmacılar arasında özel bir ilgi uyandıran bir soruyu yanıtlamak için de gerekli. Kepçe broşlardan biri, geçmişte onarılmış olduğuna dair açık izler taşıyor.

Bu durum, parçanın elbisenin yapımıyla çağdaş olmayabileceği; bunun yerine önceki bir kuşaktan devralınmış, kendine ait bir geçmişi olan ve sonunda genç kadının mezar armağanlarının bir parçası hâline gelmiş bir yadigâr olabileceği olasılığını düşündürüyor. Tekstilden ve metalden elde edilen tarihlerin karşılaştırılması; her iki öğenin de aynı döneme mi ait olduğunu, yoksa aksine genç kadının eski takılarla yeni bir elbise mi giydiğini doğrulamak için belirleyici olacak.

Araştırma projesi, biçim ve dokuma tekniğinin ötesinde, bin yıllık bu giysiye rengini geri kazandırmayı da hedefliyor. Bu amaçla, “Viking Çağı’nın Tekstil Renkleri” (Textile Colours of the Viking Age) projesi çerçevesinde, araştırmacılar Ulla Mannering ve Charlotte Rimstad tarafından yürütülecek kapsamlı renk analizleri planlandı.

Bu analizler, lifleri renklendirmek için kullanılan organik boyaları belirleyerek genç kadının yaşarken taşıdığı renk paletini yeniden oluşturacak. Bu oldukça önemli; çünkü Viking giyiminde renk estetik bir değer taşımanın da ötesinde, aynı zamanda gömülü kişinin geldiği topluluktaki statüsünü anlamaya yardımcı olacak toplumsal, ekonomik ve ritüel çağrışımlar da barındırıyordu.

Varde’deki Skonager (ARV 661) alanı, sağlam Viking mezarlarının keşfi bakımından pek zengin olmayan bölgenin arkeolojik haritasında istisnai bir yerleşim olarak öne çıkıyor. Danimarka yarımadasının batı kesiminde bu döneme ait mezarların nadir olması, bu bağlamdan çıkarılan her veriyi, adeta kavranması güç bir tarihsel yapbozun parçası haline getiriyor.

Arkæologi Vestjylland. 24 Ağustos 2026.