Ephesos’taki Artemis Tapınağı’nda İkiz Bebek Mezarı Bulundu

İzmir’deki ünlü Artemis Tapınağı’nın yakınında bulunan 1.200 yıllık bebek mezarında, birinde fazla kaburga olan ikizler çıktı.

Ephesos’taki antik bir tapınakta aynı mezara iki bebek gömülmüş. C: OeAW-OeAI/L. Zabrana

Aynı Bizans dönemi mezarına gömülen bu iki bebek, doğum sırasında ölen ikizler olabilir.

Arkeologlar, Türkiye’de Ephesos’taki (Efes) Artemis Tapınağı’nın yakınında bulunan 1.200 yıllık bir mezarda, erken doğmuş ikizlere ait nadir ve sıra dışı bir mezar ortaya çıkardı. Mezar terk edilmiş bir tuvalette bulunmuş olsa da, araştırmacılar amacın bebekleri öbür dünyada korumak olduğunu düşünüyor.

Keşfi ayrıntılarıyla ele alan yeni çalışmanın ortak yazarı ve Avusturya Bilimler Akademisi’nden arkeolog Lilli Zabrana, “Bu mezar, beklenmedik ve istisnai bir ortamda yapılmış” diyor. Ephesos’ta daha önce bulunan mezarlar, eski tapınağın sınırlarının dışındaki özel bir mezarlıkta yapılmıştı.

Çalışmanın ortak yazarı ve Avusturya Bilimler Akademisi’nden biyoarkeolog Caroline Partiot, “Daha da sıra dışı olan, mezarın büyük olasılıkla ikiz olan iki erken doğmuş bebeği barındırması. Bu oldukça nadir görülen bir durum” diyor. Araştırmacılar, bebeklerden birinde bulunan nadir bir genetik duruma ilişkin kanıtların, bulguyu daha da benzersiz kıldığını belirtiyor.

Partiot ve Zabrana, Childhood in the Past dergisinde yayımlanan çalışmada, büyük olasılıkla orta Bizans döneminde, 8. ya da 9. yüzyılda inşa edilen bir mezarda bulunan kemikleri inceledi. Zabrana’ya göre mezar, aslen 2. ya da 3. yüzyılda yapılmış, terk edilmiş bir tuvalet kanalının içine yerleştirilmişti. Ancak bu tuvalet, 1. yüzyılda inşa edilen bir Roma odeonuna (müzik gösterileri için kullanılan bir yapı) sonradan eklenmişti. Odeon ise, Antik Çağ’ın Yedi Harikası’ndan biri olan ve ilk kez MÖ 550 dolaylarında inşa edilen ünlü Ephesos Artemis Tapınağı’nın kutsal alanı içinde yer alıyordu.

Kazı ekibi taşla örülmüş mezarı açtığında, yan yana gömülmüş iki minik iskelet gördü. Partiot ve Zabrana, temel olarak kemiklerin boyutuna dayanarak iskeletlerin, büyük olasılıkla gebeliğin yaklaşık 33-34. haftasında, yani ana rahminde 7,5 aylıkken erken doğan bebeklere ait olduğunu tahmin etti. (Tam süreli bir gebelik genellikle 39 ile 40 hafta arasında sürer.)

Partiot, “İkiz oldukları varsayımı, ölüm yaşlarının birbirine çok yakın olmasına ve birbirleriyle doğrudan temas hâlinde gömülmüş olmalarına dayanıyor. Ancak gerçekten ikiz olup olmadıklarını yalnızca ileride yapılacak DNA analizleriyle doğrulamak mümkün olacak” diyor.

Romalılar Artemis Tapınağı’nda bir odeon inşa ettiler. Bebekler odeonun tuvalet bölümündeki bir mezarda bulundu. C: OeAW-OeAI/N. Gail

Araştırmacılar bebeklerin iskeletlerinde travma ya da hastalık kanıtı bulmasa da, servikal boyun kaburgası adı verilen nadir bir kemik fark etti. Kalıtsal olan bu özellik, insanların yaklaşık yüzde 1’inde boynun arkasında oluşan fazladan bir kaburga kemiğinin gelişmesini içeriyor ve genellikle herhangi bir soruna yol açmıyor. Ancak Partiot, bebeklerde servikal kaburgalar ile Hox genlerindeki (embriyonik gelişim sırasında belirli vücut kısımlarını kodlayan bir gen grubu) anomaliler arasında bir ilişki bulunduğunu; bunun da ölü doğuma, erken doğuma ya da ani bebek ölümüne yol açabildiğini saptamış.

Araştırmacılar, “Bildiğimiz kadarıyla, bu vakadan önce arkeolojik bir bağlamda servikal kaburgalı ikizlere ilişkin herhangi bir vaka belgelenmemişti” diyor.

Araştırmacılar, ikizlerin Ephesos’taki bilinen mezarlık alanlarının dışında böyle tuhaf bir yere gömülmesinin nedeninin, büyük olasılıkla henüz vaftiz edilmemiş erken doğmuş bebekler olarak ölmeleri olabileceğini öne sürüyor. Bebeklerin mezarı, büyük olasılıkla Hıristiyan gömme uygulamaları ile yerel gelenekler arasında bir tür “pratik uzlaşma” idi.

Ekip, ikizlerin annesine dair ne yakında ne de Ephesos mezarlığında herhangi bir ize rastladı. Partiot, “Aynı anda ölmüş olması mümkün, ama ölmemiş olması da mümkün; söylemesi güç” diyor. “O dönemde hem bebek ölümleri hem de anne ölümleri çok yüksekti.”

Ama ikizlerin koruyucu taş mezarı, iskeletlerini bin yıldan uzun süre koruyarak, Zabrana’nın deyişiyle “bunun, insan kalıntılarının bir kenara atılması değil, saygılı bir gömme olduğunu açıkça gösteriyor.” Sonuç olarak mezar, bir ailenin “ölen iki bebeğe ölümlerinde de özen gösterme ve onların topluluk içindeki kısacık yerini tanıma niyetini” ortaya koyuyor.

Live Science. 24 Temmuz 2026.

Makale: Partiot, C., & Zabrana, L. (2026).

Kaynak: www.arkeofili.com