Göbeklitepe’de Konut Olabilecek Dörtgen Yapılar Bulundu

www.arkeofili.com

Göbeklitepe’de açığa çıkan dörtgen planlı yapılar konut olarak kullanılmış olabilir. Bulgular, buranın bir yerleşim olduğu fikrini güçlendiriyor.

Göbeklitepe’de koruma çatısının kuzeyinde bu sezon açılan yeni kazı alanı. C: Kültür ve Turizm Bakanlığı

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Göbeklitepe’de bu sezon açılan yeni bir kazı alanında, yerleşimin ikinci evresine tarihlenen dörtgen planlı yapılar açığa çıkarıldı. İlk izlenimlere göre bu yapılar konut olarak kullanılmış olabilir. Bu da Göbeklitepe’nin yalnızca anıtsal bir tapınma merkezi değil, aynı zamanda insanların yaşadığı bir yerleşim olduğu yönündeki tabloyu güçlendiriyor.

Taş Tepeler Projesi Koordinatörü ve Göbeklitepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul’un aktardığına göre, koruma çatısının kuzeyindeki bu yeni alanda kazılara bu sezon başlandı. Daha önce burada bulunan zeytin ağaçlarının başka bir bölgeye taşınmasıyla kazıya elverişli bir ortam oluştu.

Karul, yaklaşık 1500 metrekarelik alanda bu sezon çalışmaya başladıklarını belirtiyor. Ağaçların büyük bir tahribata yol açmadığını, ancak taşınmasalardı alanın kazılamayacak durumda kalacağını da ekliyor.

Söz konusu yapılar ise yüzeyin hemen altından çıktı. Karul’a göre bu durum, alanın erozyona açık olmasıyla ilgili: duvarların üst kotları uzun süre önce aşınmış, hatta bu yüzden bazı yapıların tabanlarına çok hızlı ulaşıldı. Yüzeye bu kadar yakın olmaları, ekibin plan ve yerleşim düzeni hakkında kısa sürede fikir edinmesini sağladı.

Yeni alanda yüzeyin hemen altından açığa çıkan, ikinci evreye tarihlenen dörtgen planlı yapılar. C: Kültür ve Turizm Bakanlığı

Açığa çıkarılan dörtgen planlı yapıların benzerlerine, önceki yıllarda GT1 olarak adlandırılan alanda da rastlanmıştı. Ancak Karul, bu yapılarda dikkat çekici bir farka işaret ediyor: Göbeklitepe’yi dünyaca ünlü kılan T biçimli dikilitaş geleneği burada zayıflıyor. Yapılar daha az sayıda dikili taş barındırıyor ve mekanların iç düzenlemesi, bunların daha çok konut amacıyla kullanılmış olabileceğini düşündürüyor. Kazı başkanına göre ilk izlenim, bu yapıların konut olarak kullanıldığı yönünde.

Yine de Karul, bunu yalnızca duvarları açığa çıkararak söylemenin yeterli olmadığını vurguluyor. Mekânların işlevini asıl gösterecek olan, yapıların içinden ve özellikle taban seviyesinden alınacak toprak örnekleri. Dolayısıyla konut yorumu şimdilik bir ön değerlendirme; kesin sonuç, tabana inildikçe yapılacak analizlere bağlı.

Bu bulgular, son yıllarda Göbeklitepe’ye dair değişen anlayışla örtüşüyor. Karul’un belirttiğine göre, geçmiş kazılarda kamusal (anıtsal) yapıların yanı sıra bunlarla çağdaş konutlar da açığa çıkarılmıştı. Kamusal yapılarla konutların eş zamanlı kullanımı, Göbeklitepe’nin yalnızca bir tapınma merkezi değil, aynı zamanda insanların yaşadığı bir yerleşim olduğunu gösteriyor. Kazı başkanına göre benzer yerleşim düzeni, Taş Tepeler kapsamındaki diğer kazılarda da izleniyor.

Yaklaşık 1500 metrekarelik yeni kazı alanında bu sezon yürütülen çalışmalar. C: Kültür ve Turizm Bakanlığı

Yeni alandaki dörtgen planlı yapılar da bu ikili yapının bir parçası gibi görünüyor: Dikilitaş geleneğinin zayıfladığı, daha çok gündelik yaşama dönük mekanlar. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un aktardığına göre, höyüğün kuzey kesiminde yüzey taramaları ve jeomanyetik ölçümler; bu bölgede büyük boyutlu kamusal yapıların yanı sıra dörtgen planlı yapıların ve kulübelerin de bulunduğuna işaret ediyor. Kazılar bu yeni alanla birlikte GT1 ve GT2 alanlarında da eş zamanlı sürüyor.