Güney Afrika’da Şablon Tekniğiyle Yapılmış İlk Kaya Resmi
www.arkeofili.com
Güney Afrika’da yer alan La Rochelle sığınağında, bölgede ilk kez şablon tekniğiyle yapılmış kaya resimleri tespit edildi.
Güney Afrika’da, Mpumalanga’daki bir kaya sığınağında, şablon tekniğiyle yapılmış ilk kaya sanatı örneği bulundu. C: David Pearce
Arkeologlar, Güney Afrika bölgesinde bugüne kadar bulunan ilk şablon tekniğiyle yapılmış kaya resmini buldu. İki küçük figür, Güney Afrika’nın Mpumalanga eyaletindeki Carolina kasabası yakınlarında bulunan La Rochelle adlı bir kaya sığınağında yer alıyor. Witwatersrand Üniversitesi’nden David Pearce ve Cambridge Üniversitesi’nden Kiah Johnson, buluntuyu South African Archaeological Bulletin dergisinde tanımladı.
Bu bölgedeki ressamlar çoğunlukla fırça ya da parmak kullanıyordu. Boyanın bir nesnenin çevresine uygulanarak kaya üzerinde boş bir şekil bıraktığı şablon tekniğine burada daha önce hiç rastlanmamıştı. Dünyanın diğer bölgelerinde ise bu yöntem iyi biliniyor. El şablonları Avrupa’daki Buzul Çağı mağaralarında ve Çin, Endonezya, Papua Yeni Gine ve Avustralya’da görülüyor. Mısır’da bir zamanlar bebek ellerine ait olduğu düşünülen küçük el şablonlarının, daha sonra kertenkele ön ayaklarına ait olduğu anlaşıldı. Kuzey Avustralya’daki bir alanda ise sanatçılar muhtemelen balmumundan şablonlar kullanarak küçültülmüş şablon resimler yapmıştı.
La Rochelle, bölge için büyük bir sığınak. Yaklaşık 30 metre uzunluğunda ve 5 metre derinliğinde. Mpumalanga Yaylaları’ndaki sığınakların çoğu sığ ve resimleri soluk ve seyrek. Buradaki duvarlarda ise antilopları, kongonileri ve insansı figürleri gösteren ince çizgili fırça resimleri bulunuyor. Anna Steyn, alanı 1995’te, Mduduzi Maseko ise 2020’de kayıt altına almıştı fakat ikisi de şablon resimleri fark etmemişti.
La Rochelle’deki şablonla yapılmış iki figürün fotoğrafı. A. Orijinal fotoğraf; B. D-stretch yazılımı kullanılarak düzenlenmiş aynı fotoğraf. C: David Pearce
Figürler yaklaşık 9 santimetre yüksekliğinde ve belirsiz başları ve çizgi benzeri bir gövdeden sarkan eklemsiz uzuvlarıyla kaba çöp adam çizimlerine benziyor. Her biri kırmızı boyanın ortasında boş kaya olarak görülüyor. Boya iki figürün arasında en yoğun ve uzaklaştıkça incelirken, yoğun bölgelerin çevresinde küçük beneklerden oluşan bir hale bulunuyor. Fırça ya da parmak resimlerinden farklı olarak belirgin bir dış hat görülmüyor. Pearce ve Johnson bunu, sıvı boyanın tek seferde bir şablonun üzerine üflendiği ya da sıçratıldığı şeklinde yorumluyor. İzler soluk ve bu da büyük olasılıkla önceki araştırmacıların bunları neden fark etmediğini açıklıyor. Ekip fotoğraflarını D-stretch yazılımıyla netleştirdi.
Şablon olarak ne kullanıldığını kimse bilmiyor. Şekiller doğadaki hiçbir şeye benzemediği için şablon olarak yapılmış bir nesne kullanılmış olmalı. Balmumu olasılıklardan biri. San grupları bal topluyordu ve arılar San inancında simgesel bir öneme sahip. Yine de buradaki insanların balmumundan nesneler yaptığına dair bir kanıt yok. Kil, oyulmuş ahşap ya da kemik, sepet örgüsü ve kesilmiş deri de aynı ölçüde olası seçenekler.
Şablon resimlerin tarihleri de belirsiz. Şablon resimler başka hiçbir resimle üst üste gelmediği için bunların diğer resimlerden önce mi, sonra mı yoksa onlarla aynı dönemde mi yapıldığını söylemenin bir yolu yok. Güney Afrika’nın başka yerlerinde yapılan doğrudan tarihlendirmeler, resimlerin aynı sığınakta yüzlerce, hatta zaman zaman bin yılı aşkın bir süre boyunca biriktiğini gösteriyor. Boyut da bir ipucu sunmuyor. Bölgedeki tüm resimler gerçek boyutun çok altında olduğu için 9 santimetrelik figürler bu genel tabloya tam olarak uyuyor.
Sığınak zaman içinde büyük ölçüde değişmiş. Yazarlar şablon resimleri avcı-toplayıcıların yapıp yapmadığını bilmiyor. Eğer onlar yaptıysa, San geleneğinde boya yapımının olduğu gibi şablonun hazırlanması da ritüel bir eylem olmuş olabilir. Araştırmacılar başkalarının da Mpumalanga’da ve yakın bölgelerde başka örnekler aramasını umuyor. Daha büyük bir örneklem, araştırmacıların bu fikirleri sınamasına olanak tanıyacak.
Makale: D. G. Pearce & K. Johnson. (2026). South African Archaeological Bulletin.