İzmir’de Hadrianus’un Sevgilisi Antinoos’un Portresi Bulundu

www.arkeofili.com

İzmir’deki Teos Antik Kenti’nde, Hadrianus’un sevgilisi Antinoos’a ait insan boyutunda bir mermer portre ve 13 yazıt bulundu.

Antik kaynaklar ve bugünkü tarihçilerin büyük çoğunluğu, Hadrianus ile Antinoos arasında romantik bir ilişki olduğunu kabul ediyor.

İzmir’in Seferihisar ilçesindeki Teos Antik Kenti’nde bu yıl yapılan kazılarda, Büyük İskender’in komutanı Parmenion’un adının geçtiği yazıtlar ve Roma İmparatoru Hadrianus’un gözdesi Antinoos’a ait insan boyutunda bir mermer portre ortaya çıkarıldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı adına Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü tarafından 2010’dan bu yana yürütülen ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de maddi destek verdiği Teos kazılarında 2026 sezonu, Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde yoğunlaştı. Daha önceki yıllarda tapınağın güney, doğu ve kuzey kenarlarında çalışan ekip, bu yıl batı uzun kenarındaki kazıları tamamladı.

Temel Taşlarındaki 13 Yazıt

Kazı ekibi tapınağın çevresinde yeni anıt kaideleri tespit etti. Kazı Başkanı Prof. Dr. Musa Kadıoğlu’na göre bu kaidelerin üzerinde onurlandırılmış kişilere ait heykeller bulunuyordu fakat bu kişilerin kim olduğu henüz bilinmiyor.

Tapınağın önündeki taş döşeli meydanda ise daha eski yapılardan sökülüp temel taşı olarak yeniden kullanılmış mimari bloklar bulundu. Bu blokların üzerinde 13 yazıt yer alıyor. Kadıoğlu’na göre yazıtlar, kentin daha erken dönemlerindeki siyasi ve toplumsal ilişkilerine dair önemli bilgiler sunuyor.

Yazıtların en dikkat çekenlerinden biri, Büyük İskender’in önde gelen komutanlarından Parmenion’un adını taşıyor. Diğer yazıtlar arasında yabancı yargıçlarla ilgili kararlar da bulunuyor. Bu kararlar, Teosluların bazı kamusal davaları çözmek için Miletos, Smyrna ve Mytilene’den yargıçlar davet ettiğini ve hem yargıçları hem de onları gönderen kentleri onurlandırdığını gösteriyor. Komşu kentlerden tarafsız yargıçlar getirilmesi, Helenistik dünyada kent içi anlaşmazlıkları çözmek için başvurulan yaygın bir yöntemdi.

İkili arasındaki bu ilişki, Yunan dünyasında yaşça büyük bir erkek ile genç bir erkek arasında kurulan ve toplumsal olarak tanınan ilişki biçimiyle uyumluydu.

Anadolu’da Benzeri Bilinmeyen Bir Antinoos Portresi

Tapınakta ortaya çıkarılan en önemli eserlerden biri ise Antinoos’a ait mermer portre. Bithynialı bir genç olan Antinoos, Hadrianus’un sevgilisiydi. MS 130’da imparatorla birlikte çıktığı Mısır yolculuğu sırasında Nil’de boğularak hayatını kaybetti. Derin bir yasa giren Hadrianus, Antinoos’u tanrılaştırdı ve onun adına Mısır’da Antinoopolis kentini kurdurdu. Antinoos’un kültü kısa sürede özellikle imparatorluğun doğusunda yayıldı ve imparatorluk genelinde yüzlerce heykeli yapıldı.

Kadıoğlu’na göre bu portre, insan boyutuna yakın ölçüleriyle Anadolu’da bilinen tek örnek olması bakımından büyük önem taşıyor. Kadıoğlu, portreyi yazıt parçalarıyla birlikte değerlendirdiklerinde, yapının MS 2. yüzyılda Tanrıça Roma ve Augustus’un yanı sıra Antinoos’la da ilişkili bir kutsal alan olarak kullanıldığını söyleyebildiklerini belirtiyor.

Restorasyonu Tamamlanan Meclis Binası

Teos’taki çalışmalar yalnızca yeni buluntularla sınırlı değil. Kentin en iyi korunmuş kamu yapılarından biri olan ve agoranın kuzeybatısında yer alan yaklaşık 2.200 yıllık meclis binasının restorasyonu da büyük ölçüde tamamlandı. 1960’lardaki kazılarda yalnızca birkaç oturma basamağı açığa çıkarılabilen yapı, 2010’dan bu yana yürütülen çalışmalarla bütünüyle gün ışığına çıkarıldı. 17 sıra oturma basamağına sahip yaklaşık 800 kişilik yapıda kentin danışma meclisi toplanıyor, Roma döneminde eklenen sahne ise yapının kültürel etkinliklerde de kullanıldığını gösteriyor.

Meclis binasında bulunan yazıtlar, Teos’un antik dünyanın en iyi belgelenmiş eğitim sistemlerinden birine sahip olduğunu da ortaya koyuyor. Polythros adlı varlıklı bir Teoslunun bağışladığı 34.000 drahmiyle kurulan bir vakıf, özgür doğmuş kız ve erkek çocukların eğitimini destekliyordu. Çocuklara okuma yazma, dilbilgisi, edebiyat ve müziğin yanı sıra beden eğitimi ve savaş talimi de veriliyordu. Yazıtlara göre öğretmenler arasında en yüksek maaşı telli çalgı öğretmenleri alıyordu ve öğrencilerin müzik ve temel bilgi sınavları bu meclis binasında yapılıyordu.

Meclis binası, Teos’un Helenistik krallıklarla ilişkilerine de tanıklık etti. Kadıoğlu’nun aktardığına göre Seleukos Kralı III. Antiokhos, MÖ 3. yüzyılın sonlarında Teos’a özerklik, vergi muafiyeti ve sığınma hakkı gibi ayrıcalıklar tanırken, karşılığında bronz heykelinin meclis binasına dikilmesini ve her yıl mevsim meyveleriyle süslenmesini istemişti.

Sanatçılar Kenti Teos

Antik İonia’nın 12 kentinden biri olan Teos, lirik şair Anakreon’un doğduğu kent olarak biliniyor. Kent, MÖ 3. yüzyılda şair, oyuncu ve müzisyenlerden oluşan Dionysos Sanatçılar Birliği’ne ev sahipliği yaptığı için antik dünyanın “sanatçılar kenti” olarak da anılıyor.

Kentin en önemli yapılarından biri, ünlü mimar Hermogenes’e atfedilen Dionysos Tapınağı. Kadıoğlu’na göre kazılar, tapınağın uzun süre düşünüldüğü gibi depremler nedeniyle defalarca yıkılıp yeniden yapılmadığını, MÖ 3. yüzyılın son çeyreğinde küçük bir tapınak olarak inşa edildikten sonra Hadrianus döneminde çevresine yeni sütun sıraları eklenerek genişletildiğini gösteriyor.

Kadıoğlu, Hadrianus’un MS 124’te Teos’u ziyaret etmiş olabileceğini ve tapınağın genişletilmesinin MS 132’ye kadar tamamlanmış olmasının muhtemel olduğunu belirtiyor.