İngiltere’de Antik Roma’dan Koruyucu Ruh Tasviri Bulundu
www.arkeofili.com
Antik Romalılar koruyucu ruhlara inanıyordu ve şimdi arkeologlar İngiltere’de bunlardan birine ait 1.600 yıllık nadir bir oyma buldu.
“Genius” olarak bilinen koruyucu ruhun ya da tanrının, belirli bir kişiye, haneye ya da yere talih ve bolluk getirdiğine inanılıyordu. Arkeologlar, Roma Britanyası’nda bunların tasvirlerine bugüne kadar çok az rastladı.
Arkeolog Andrew Birley, geçtiğimiz aylarda kuzey İngiltere’deki bir Roma kalesi olan Vindolanda’da 4. yüzyıla ait bir kışlayı kazarken bir taban taşı dikkatini çekti. İncelediği alan benzer taşlarla doluydu ama bu taş hafifçe yuvarlaktı ve dik kenarı üzerinde duruyordu.
“Biraz çektim ve bu güzel küçük oyma kusursuz biçimde korunmuş olarak ortaya çıktı. Gerçekten harika bir andı.”
(İlgili: Artık 2.000 Yıllık Bir Antik Roma Kutu Oyununu Oynayabilirsiniz)
Birley’in başta ne bulduğuna dair hiçbir fikri yoktu. Ama diğer araştırmacılara danıştıktan sonra, bir kişiye, haneye ya da yere talih ve bolluk getirdiğine inanılan bir koruyucu ruh ya da tanrı olan Roma geniusunun nadir bir betimine rastladığını fark etti.
Birley, kabartmanın ne olduğunu öğrendikten sonra keşfin “bir şekilde son derece anlamlı geldiğini” söylüyor. Vindolanda Kalesi’ni yöneten hayır kuruluşu Vindolanda Trust’ın açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Sanki Vindolanda’nın kendisi ekibe uzanıp sessizce, ‘Yaptığınız işi onaylıyoruz’ demiş gibiydi.”
Encyclopedia Britannica’ya göre Romalılar geniiyi (genius kelimesinin çoğulu) “bir tür koruyucu melek, kişinin yüce benliği” olarak görüyordu.
Bu örnek, yaklaşık MS 85 ile 9. yüzyıl arasında kuzey sınırında bir ileri karakol olarak işlev gören Vindolanda’da, bir kışla tabanının altına kasıtlı olarak gömülmüş gibi görünüyor. Kale, bir zamanlar Roma İmparatorluğu’nun kuzeybatı sınırını belirleyen 117 kilometre uzunluğundaki taş tahkimat olan Hadrianus Duvarı’nın yakınında bulunuyor.
Bu figürin, 1830’lardan bu yana kazıların sürdüğü kalede bulunan türünün ilk örneği. Keşif, Vindolanda’da yaşayan askerlerin ve ailelerin dinsel inançlarına dair yeni bilgiler sunuyor.
Birley geniusu 16 Haziran’da buldu. O zamandan bu yana arkeologlar, oymayı kalenin müzesinde sergilenmeye hazırlamak için koruma altında tutuyor.
Geniilere yapılan göndermeler antik edebiyatta nispeten yaygın. Bu da bu simgesel koruyucuların tapımının, Britanya’da yaşayan Romalılar arasında yaygın olduğunu düşündürüyor. Ama arkeologlar örneklerin kendilerini çok sık bulmuyor. Bu da söz konusu keşfi önemli kılıyor.
“Roma Britanyası’ndan pek fazla örnek yok” diyor Birley. “Ama her biri çok hoş, çünkü bir genius, bir yerin ruhunu temsil ediyor.”
Kumtaşından oyulmuş heykel, yaklaşık 43 santimetre yüksekliğinde ve 23 santimetre genişliğinde. Taşın kalınlığı ise 8 santimetrenin biraz üzerinde. Figür, bir elinde bereket ve bolluğu simgeleyen, yiyecekle dolup taşan bir bolluk boynuzu olan cornucopia tutuyor. Diğer elinde ise ritüel sunularda kullanılan sığ bir tabak olan patera tutuyor.
Arkeologlar, 1.600 yıllık kabartmanın bir zamanlar daha büyük bir ev sunağının parçası olduğunu düşünüyor. Sonradan yapı malzemesi olarak yeniden kullanılmış. Geniusun yerel bir sanatçı tarafından, ya Vindolanda’daki bir taş ustası ya da yakınlardaki bir heykeltıraş tarafından yapıldığından şüpheleniyorlar.
Bu da “ona daha fazla yere aitlik duygusu katıyor” diyor Birley. “Arkeologlar olarak aslında aradığımız şey tam da bu: orada yaşamış gerçek insanlarla kurulan o bağ.”
Genius tasvirleri Roma Britanyası’nda nadir olsa da daha önce başka örnekler de bulundu. Bunlardan biri, 1933 yılında Hadrianus Duvarı üzerindeki Housesteads Roma Kalesi’nin dış yerleşimindeki bir yapının nişinde yapılan kazılarda ortaya çıkarıldı.
MS 225 ila 250 yılları arasına tarihlenen bu kabartmada kalın pelerinlere sarınmış, başlık takan 3 tanrı tasvir ediliyor. English Heritage’a göre bu başlıkların onları kuzey İngiltere’nin soğuk rüzgarlarından koruduğuna inanılıyordu. Bu figürler genii cucullati, yani “başlıklı koruyucu ruhlar” olarak biliniyor.
Smithsonian Magazine. 14 Temmuz 2026.