İspanya’da Avcılıktan Çiftçiliğe Geçişe Işık Tutan Kazı

Yazar: Zeynep Şoray on 28 Temmuz 2026

İspanya’daki Coves del Fem’de bulunan olağanüstü korunmuş katmanlar, son avcı-toplayıcılardan ilk çiftçilere geçiş sürecini gösteriyor.

Serra de Montsant Doğal Parkı içinde yer alan Coves del Fem’de (Ulldemolins, Priorat), 30 Mayıs-28 Haziran 2026 tarihleri arasında yürütülen arkeolojik çalışma, İber Yarımadası’nın kuzeydoğusunun tarihöncesini anlamak için önemli yeni kanıtlar sundu.

Önemli bir Erken Neolitik Cardial yerleşimi

Çalışma, iki ocak ve zemine kazılmış, başlangıçta depolama amaçlı silolar olarak yorumlanan sekiz çukurla karakterize edilen, Erken Neolitik Cardial dönemine tarihlenen geniş bir yerleşimi ortaya çıkardı. Bu yapılar, söz konusu işlevlerini yitirdikten sonra evsel atıkların atıldığı alanlar olarak yeniden kullanılmış.

Bu çukurların dolgu tabakalarında süslemeli seramik parçaları, çakmaktaşı aletler ve yontma taşı üretim artıkları, tüketilen hayvanlara ait kemikler, kömürleşmiş tohumlar ve meyveler ile erken çiftçi topluluklarının günlük yaşamına ait çok sayıda başka arkeolojik buluntu ele geçirildi.

(İlgili: İspanya’da, Katliamda Öldürülen Neolitik Göçmenler Bulundu)

Bu olağanüstü buluntu topluluğu, Neolitik dönemin ilk aşamalarında Montsant Vadisi’nde yaşayan toplulukların ekonomik faaliyetlerini, beslenme alışkanlıklarını ve yaşam biçimlerini daha ayrıntılı biçimde anlamaya olanak sağlıyor.

Bu çukurların kazılması, kullanılması ve daha sonra terk edilmesi sırasında daha eski, çanak çömleksiz arkeolojik tabakalar da etkilenmiş durumda. Araştırmacılar, bu tabakaların büyük olasılıkla alanın başka bölümlerinde daha önce belirlenen Mezolitik yerleşimlere ait olduğunu düşünüyor.

Olağanüstü Derecede İyi Korunmuş Mezolitik Tabakalar

2026 sezonunun temel sonuçlarından biri, önceki kazıların sonuçlarından farklı olarak, olağanüstü iyi korunmuş iki Mezolitik katmanın belgelenmesi oldu. Bu katmanlar, birbiriyle ilişkili üç ocak içeriyor ve arkeolojik kalıntıların mükemmel korunmuşluğunu gösteriyor.

Elde edilen malzemeler arasında çakmaktaşı eserler, fauna kalıntıları ve önemli bir arkeobotanik kalıntı topluluğu öne çıkıyor. Bunlar, bölgede yaşayan son avcı-toplayıcı grupların çevresel ortamı ve etkinlikleri hakkında değerli bilgiler sağlayacak.

Neolitikleşme Sürecine Açılan Eşsiz Bir Pencere

Bu Mezolitik tabakaların kazılması yalnızca alanın tarihini anlamak açısından değil, aynı zamanda son avcı-toplayıcı topluluklardan ilk tarım ve hayvancılıkla uğraşan topluluklara geçiş sırasında yaşanan sosyoekonomik değişimleri anlamak açısından da büyük önem taşıyor.

Neolitikleşme olarak bilinen bu dönüşüm süreci, Montsant Masifi gibi iç kesimlerdeki dağlık bölgelerde nasıl gerçekleştiğine dair çok az bilgiye sahip olduğumuz bir dönem. Bunun başlıca nedeni, kuzeydoğu İber Yarımadası’nda Coves del Fem kadar geniş ve iyi korunmuş tabakalaşmaya sahip arkeolojik alanların son derece az olması.

Kazılarda elde edilen buluntuların incelenmesi, bu toplulukların geçim stratejileri, hareketlilikleri, doğal kaynakları nasıl kullandıkları ve tarım ile hayvancılığın benimsenmesi sırasında yaşanan toplumsal dönüşümler hakkında daha ayrıntılı bilgiler sağlayacak.

Montsant Masifi’nin Önemli Arkeolojik Alanlarından Biri

Coves del Fem, yaklaşık 300 metrekare büyüklüğünde geniş bir kaya sığınağı. Alan, Ulldemolins belediyesi sınırları içinde Montsant Nehri’nin hemen üzerinde yer alıyor.

Burada 2013 yılından beri düzenli arkeolojik kazılar yürütülüyor. Alan, Katalonya’nın yakın tarihöncesi dönemini inceleyen araştırmalar için önemli bir referans noktası haline gelmiştir. Bunun nedeni, toplumsal ve ekonomik dönüşümlerin yaşandığı kritik fakat şimdiye kadar yeterince bilinmeyen bir döneme ait olağanüstü bir arkeolojik kayıt sunması.

Son kazılarda elde edilen buluntuların analizi, Coves del Fem’in kuzeydoğu İber Yarımadası’nda son avcı-toplayıcı topluluklardan ilk besin üretici toplumlara geçişi incelemek açısından temel araştırma alanlarından biri olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Son yıllarda gerçekleştirilen kazılar sayesinde, Geç Mezolitik dönemden (yaklaşık MÖ 6.000) Erken Neolitik döneme (yaklaşık MÖ 4.500) kadar uzanan neredeyse kesintisiz bir insan yerleşimi belgelendi. Bu kayıtlar, avcı-toplayıcı grupların son yerleşimlerinden başlayarak ilk çiftçi topluluklarının bölgeye gelişi ve yerleşmesine kadar geçen süreci kapsıyor.

Bunun yanında, Üst Paleolitik Çağ’ın son evrelerine tarihlenebilecek daha eski yerleşim izleri ile Geç Neolitik ve Metal Çağı’nın başlangıcı gibi daha sonraki tarihöncesi dönemlere ait bulgular da tespit edildi.

Bu kadar uzun süreli ve kesintisiz insan yerleşiminin belgelenmiş olması, Katalonya’daki bu dönem arkeolojik alanları arasında son derece nadir görülen bir durum. Bu özellik, Coves del Fem’i kuzeydoğu İber Yarımadası’ndaki Neolitikleşme sürecine eşlik eden kültürel, teknolojik ve ekonomik dönüşümleri incelemek için eşsiz bir araştırma merkezi hâline getiriyor.

Autonomous University of Barcelona. 15 Temmuz 2026.