Mısır Dışında Afrika’nın Bilinen En Eski Savunma Duvarı Bulundu

www.arkeofili.com

Arkeologlara göre Fas’ta keşfedilen 4.000 yıllık özenle inşa edilmiş bir savunma duvarı, bir zamanlar gelişmiş bir tarım merkezini koruyordu.

Oued Beht’teki en büyük savunma duvarı. Arkeologlar, bu duvarın temelinin yaklaşık 4.000 yıl önce inşa edildiğini düşünüyor. C: G. Lucarini, Oued Beht Archaeological Project

Arkeologlar Fas’ta, Nil Vadisi dışında Kuzey Afrika’da türünün en eski yapıları olan 4.000 yıllık savunma duvarları ortaya çıkardı.

Keşif, Akdeniz Afrika’sının kuzeybatısında yer alan ve Mağrip olarak bilinen bu bölgedeki insan gelişimine, özellikle de tarımın benimsenmesine dair bilinenleri genişletiyor.

İtalya Ulusal Araştırma Konseyi’nden arkeolog Giulio Lucarini’ye göre Mağrip, yüz yılı aşkın bir süre boyunca Akdeniz’in geç tarihöncesi anlatısında boş bir alan olarak görüldü.

Ancak yeni araştırma, bu boşluğun bölgeye dair bilimsel bilgi eksikliğinden kaynaklandığını gösteriyor. (Arapçada “Batı” anlamına gelen “Mağrip”, Fas, Moritanya, Cezayir, Tunus ve Libya’yı kapsıyor.) Örneğin Avrupa’daki avcı-toplayıcıların yaklaşık 8.500 yıl önce Akdeniz’i geçerek Mağrip’e ulaşmış olabileceği yakın zaman önce antik DNA araştırmalarıyla ortaya konuldu.

Lucarini, 4.000 yıl önce buradaki toplulukların, Cebelitarık Boğazı’nın karşı yakasındaki toplumların da değiştiği bir dönemde, çevrelerini yeniden şekillendirdiğini ve bölgede daha önce hiç belgelenmemiş bir ölçekte savunma yapıları inşa ettiğini belirtiyor. Lucarini’ye göre iki kıyıdaki (Mağrip ve Avrupa) bu gelişmelerin birbiriyle nasıl ilişkili olduğunu anlamanın henüz başındalar.

Lucarini, Fas’ın başkenti Rabat’ın yaklaşık 80 kilometre doğusunda, bir nehir vadisinde yer alan Oued Beht’teki son keşifleri anlatan yeni araştırmanın başyazarı.

Aynı araştırmacıların birçoğu, geçen yıl yaklaşık 190 kilometre kuzeyde, Fas’ın Cebelitarık Boğazı yakınındaki Rif Dağları’nda bulunan Kach Kouch’taki tarihöncesi bir köyün kalıntılarının keşfinde de yer almıştı.

“Böyle Bir İş Doğaçlama Yapılmaz”

Libyan Studies dergisinde yayımlanan çalışma, arkeologların Oued Beht’te hendek ve toprak surlardan oluşan antik bir savunma sistemini keşfetmesini anlatıyor.

Sistemin temelini birkaç savunma duvarı, özellikle de alanın güney tarafındaki güçlü biçimde tahkim edilmiş bir duvar oluşturuyor. Arkeologlar duvarın temelinin, oradaki bir yerleşimi saldırılara karşı korumak amacıyla, 3.500 ila 4.000 yıl önce kil, kül, silt ve taşlardan inşa edildiğini düşünüyor.

Savunma yapıları yerleşimin korunmaya değer olduğunu ima ediyor ve arkeologlar burasının hayvancılık, ekili ürünler ve büyük depolama tesisleri bulunan erken bir tarım merkezi olduğunu öne sürüyor. Alandaki keşifler arasında, ekibin tahıl depolamak için kullanıldığını düşündüğü düzinelerce çan biçimli çukur bulunuyor.

Arka planda modern Fas köyü Aït Siberne’nin yer aldığı, savunma yapılarıyla çevrili Oued Beht arkeolojik alanı. C: A. Garcia-Molsosa and T. Wilkinson, Oued Beht Archaeological Project

Lucarini, böyle bir işin doğaçlama yapılamayacağını belirtiyor. Lucarini’ye göre bu iş planlama, topoğrafyada doğru yeri seçme ve zaman içinde iş gücünü seferber edip koordine etmeyi gerektiriyor.

Çukurların sayısı, alanın depolama kapasitesinin orada yaşayan insanların ihtiyaçlarından çok daha büyük olduğunu gösteriyor. Lucarini’ye göre bu tesisler çok daha geniş bir topluluğa, belki de çevredeki bütün bir bölgeye hizmet etmiş olabilir.

Ancak alana kimin saldırmış olabileceği belirsiz. Lucarini, toplulukların kendilerini tam olarak neye karşı koruduklarını bilmediklerini söylüyor. Lucarini’ye göre bu durum “istilacılardan” çok, toprak ve kaynaklar üzerindeki artan rekabeti, çevredeki hareketin denetimini ve belki de daha kurumsallaşmış bir liderliği yansıtıyor olabilir.

Kuzey Afrika ile Avrupa Arasındaki Bağlantılar

İtalya Ulusal Araştırma Konseyi temsilcilerinin yaptığı açıklamaya göre Oued Beht’teki keşifler, dünyanın bu bölgesinin tarihöncesini yeniden kurgulamak açısından önemli.

Lucarini açıklamada, keşiflerin MÖ 2. binyılda Mağrip’in kuzeybatısındaki toplulukların daha önce belgelenmemiş bir ölçekte büyük inşaat işleri tasarlayıp gerçekleştirebildiğini gösterdiğini belirtiyor.

Fas’taki son arkeolojik keşifler, Cebelitarık Boğazı’nın kuzey yakasındaki tarihöncesi İberya’dan elde edilen buluntularla örtüşüyor. Lucarini’ye göre orada Afrika fildişi ve devekuşu yumurtası kabukları uzun zamandır Kuzey Afrika ile temaslara işaret ediyordu; şimdi ise bu ilişkinin Afrika tarafı görülmeye başlanıyor.

Yine de farklılıklar vardı. İberya’daki çağdaş alanlar, planlı mimariye, bol miktarda bronz metal işçiliğine ve belirgin toplumsal hiyerarşileri ortaya koyan zengin mezarlara sahip, büyük ve tahkimli tepe yerleşimleri. Oued Beht’teki savunma sistemi ise çok daha küçük görünüyor.

Lucarini’ye göre keşif, iki kıyının birbirine benzediğini göstermiyor. Keşfin gösterdiği şey, Batı Akdeniz’in değiştiği bir dönemde Mağrip’in kuzeybatısındaki toplulukların da büyük ortak yapılara ve stratejik noktaların denetimine yatırım yaptığı.

Live Science.

Makale: Lucarini, G., Bokbot, Y., Wilkinson, T., Benattia, H., Bigoulimen, A., Brucato, A., … Broodbank, C. (2026).