Neandertaller Ahşaptan Mızrak ve Ev Eşyaları Yapmış

www.arkeofili.com

Barcelona yakınlarında bulunan 597 ahşap kalıntı ve iz, Neandertallerin ahşaptan silah, alet ve ev eşyaları yaptığını gösteriyor.

Abric Romaní’den ahşap bir nesne. C: Gerard Campeny / IPHES-CERCA

Neandertaller ahşabı yakmaktan çok daha fazlası için kullanıyordu. Barcelona yakınlarındaki Capellades’te bulunan bir kaya sığınağı olan Abric Romani’den 597 ahşap kalıntı ve iz üzerine yapılan yeni bir çalışma, Neandertallerin ahşaptan silahlar, aletler ve ev eşyaları yaptığını gösteriyor. Hatta Neandertaller yaşam alanlarının bazı kısımlarını da ahşaptan inşa etmiş olabilir. Buluntular kabaca 62.000 ile 40.000 yıl öncesini kapsıyor ve 16 arkeolojik katmandan geliyor.

Onlarca yıl boyunca Neandertal teknolojisine dair tablomuzu taş aletler şekillendirdi. Ahşap nadiren günümüze ulaştığı için Neandertal maddi kültürünün büyük bir parçası eksik kaldı. Ancak şimdi Abric Romani adlı sığınak bu durumu değiştiriyor. Science Advances’ta yayımlanan çalışma, IPHES-CERCA ve Rovira i Virgili Üniversitesi’nden Palmira Saladié önderliğinde yürütüldü. Çalışma, alanda kırk yılı aşkın süredir devam eden kazılarda ele geçen ahşabın ilk kapsamlı analizi.

Avrupa’daki diğer alanlar Neandertallerin ahşap işlediğini zaten göstermişti. Bu alanı farklı kılan ise kapsadığı zaman derinliği. Araştırmacılar ahşap kullanımını binlerce yıl boyunca ve aynı noktaya yapılan pek çok ziyaret boyunca izleyebiliyor. Ahşabın burada ara sıra başvurulan bir kaynak değil, gündelik yaşamın süreklilik gösteren bir parçası olduğu anlaşılıyor.

Abric Romaní’deki ahşap nesnenin kazısı sırasında çizim ve kayıt çalışması. C: Gerard Campeny / IPHES-CERCA

Peki ahşap bu kadar uzun süre nasıl dayandı? Ahşabın çevresinde kalsiyum karbonat birikti. Ahşap çürüyüp yok olduğunda traverten kayasında doğal kalıplar bıraktı. Bu kalıplar, ahşabın özgün biçimini büyük bir hassasiyetle koruyor. Hatta bazıları ahşabın iç doku yapısını gösterecek kadar ayrıntılı.

Aynı katmanlarda ocaklar, taş aletler ve hayvan kemikleri de bulunuyor. Bu da ekibin Neandertallerin tek bir mekânda faaliyetlerini nasıl düzenlediğini, ateşi nasıl kullandığını ve kaynakları nasıl yönettiğini incelemesine olanak tanıyor.

597 parçanın çoğu gövde, dal, ince dal, kök ve yakacak odun yığınlarından oluşuyor. Ekip, Neandertallerin yaptığı ya da kullandığı 13 parçayı ayırt etti. Bunlar arasında ev eşyaları, yapı öğeleri, aletler ve silahlar bulunuyor.

Abric Romaní, Capellades (Barselona) arkeolojik kazılarının genel görünümü. C: Gerard Campeny / IPHES-CERCA

Bir katmandan iki ahşap mızrak çıktı. Bunlardan biri 2,45 metre uzunluğunda ve yakın mesafede kullanılan bir saplama mızrağının biçimine uyuyor. Diğerinin günümüze ulaşan kısmı 1,99 metre uzunluğunda ve bilinçli biçimlendirmenin belirgin izlerini taşıyan sivri bir uca sahip.

Avrupa Paleolitiği’nden günümüze çok az ahşap silah ulaşmış durumda. En bilinen alanlar Almanya’daki Schöningen ve Lehringen.

Başka bir katmanda ise tuhaf bir nesne ortaya çıkarıldı. Tek bir ahşap parçasından oyulmuş nesnenin belirgin bir sapı ve kalın, sivri bir ucu var. Bu yüzden bir topuza benziyor. Alet izleri, birinin nesneyi bilinçli olarak biçimlendirdiğini gösteriyor. Nesnenin ne için kullanıldığı bilinmiyor ve bilinen hiçbir nesneyle eşleşmiyor.

Abric Romaní’de ahşap nesneler kullanan Neandertal gruplarının çeşitli sahnelerini tasvir eden illüstrasyon. C: Hugo Prades / IPHES-CERCA

Ahşap kaydı silahlarla sınırlı değil. Ekip ağaç kabuğundan yapılmış kaplara ya da tepsilere benzeyen nesneler buldu. Ayrıca yiyecek hazırlamak için kullanılan yükseltilmiş bir platformun parçası olabilecek çapraz direkler de buldu. Düz bir ahşap parça 5,10 metre uzunluğa ulaşıyor. Bu parça bir yapı öğesi olabileceği gibi yaşam alanını düzenlemenin bir yolu da olabilir. Yakacak odun yığınları ise Neandertallerin yakıtı toplamak, taşımak ve depolamak için farklı yöntemler kullandığını gösteriyor.

IPHES-CERCA’dan Josep Vallverdú’ya göre Neandertal teknolojisi taşın çok ötesine uzanıyordu.

Alanın uzun bir araştırma geçmişi var. Sistematik kazılar 1983’te Eudald Carbonell yönetiminde başladı. Çalışmaları bugün Dr. Palmira Saladié, Dr. M. Gema Chacón ve Dr. Josep Vallverdú yönetiyor. Onlarca yıllık özenli kazılar, araştırmacıların ahşabı ocaklar, kemikler ve taş aletlerle birlikte değerlendirmesini sağlıyor.

Makale: Palmira Saladié et al. (2026).