Yılan Başlı Kap, Frigya Kökenli Bir Roma Kültüne İşaret Ediyor

www.arkeofili.com

İspanya’da bulunan iki başlı yılan kulplu bir kap, Trakya ve Frigya kökenli gizemli Sabazios kültünün Roma kırsalına dek ulaştığını gösteriyor.

160 mm uzunluğundaki Sabazios vazo parçasının üç boyutlu rekonstrüksiyonu. C: Universitat de Girona

Antik Romalılar son derece dindar ve batıl inançlı bir halktı. Kimileri resmi, kimileri gizli düzinelerce külte tapıyorlardı. Bunlardan biri, Trakya ile Frigya’dan gelen bir tanrı olan Sabazios’a adanmıştı.

Antiquity dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, kuzeydoğu İspanya’daki Collet’te bulunan bir Roma villasında bir kaba ait parçaların keşfedildiğini bildiriyor. Kırık parçalar arasında, ağız kısmının bir bölümü ve iki başlı bir yılan biçimindeki bir kulp yer alıyordu. Buluntu, bu az bilinen kültün, Roma İmparatorluğu’nun bu kesimindeki kırsal alanlara dek ulaştığını düşündürüyor.

Araştırma, İspanya’daki Girona Üniversitesi’nden bilim insanlarının önderliğindeki bir ekip tarafından yürütüldü.

Kabı tarihlemek

Araştırmacılar, parçaların bulunduğu katmanları ve çevredeki, aralarında şarap testileri ile kupaların da bulunduğu çanak çömleği inceleyerek, kabın İmparator Augustus döneminde (MÖ 27 ile MS 14 arasında) kırıldığını ve gömüldüğünü belirledi. Bu da kabın, o döneme ya da hemen öncesine tarihlenmesi gerektiği anlamına geliyor. Bilim insanları makalelerinde, Collet kabının, İber yılan işlemeli kaplarının (serpent-ware) erken bir kırsal örneğini sunduğunu yazıyor.

Kilin mineral analizi kabın nerede yapıldığını belirleyemedi. Yine de bazı özellikler, kabın Kuzey Afrika kökenli olabileceğini düşündürüyor.

Sabazios bağlantısı

Araştırma ekibi, kaptaki imgeler hakkında daha fazla bilgi edinmek için kulpu, Roma dünyasının farklı yerlerinden gelen diğer ritüel nesnelerle karşılaştırdı. Yılanlar, Sabazios’a yönelik özel tapımın karakteristik bir simgesiydi. Ancak Mithras kültü gibi başka geleneklerde de karşımıza çıkıyorlardı.

Bununla birlikte çalışmanın yazarları, bu buluntuyu, yakınlardaki Empúries’te (antik Emporiae) yapılan keşifler nedeniyle Sabazios’la ilişkilendiriyor. Arkeologlar daha önce, Augustus dönemine ya da 1. yüzyılın başlarına ait bir mezarda taşınabilir bir bronz triptik bulmuştu. Bu eserin üç levhasından ikisi günümüze ulaşmıştı ve bunların arasında, Sabazios’u kültünün simgeleriyle çevrili biçimde betimleyen merkezi levha da yer alıyordu.

Bu kabın işlevsel bir kırsal villada bulunması, bu egzotik doğu kültünün kentsel ortamlarla sınırlı olmadığını düşündürüyor. Araştırmacılar, görünüşte önemsiz kültlerin kısıtlı alanlarla sınırlı olmadığını; daha geniş Roma İmparatorluğu içinde kapsamlı kült ağları oluşturmuş olabileceğini açıklıyor.

Bilim insanlarının, Sabazios tapımının kırsal topluluklara nasıl ulaştığına dair de bir fikri var. Araştırmacılar, gezgin bir Sabazios rahibinin, belki de Roma İmparatorluğu’nun doğu eyaletlerinden geldikten sonra Emporiae’de faaliyet göstermiş olabileceğini öne sürüyor. Kültün etkisi daha sonra Emporiae’den yakınlardaki Collet villasına yayılmış ve burada özel ev tapımına dahil edilmiş olabilir.

Makale: Bouzas Sabater, M., Burch Rius, J., Moner Coll, E., Roqué Pau, C., & Vivo Codina, D. (2026).