550 Milyon Yıllık Fosil, Bilinen En Eski ‘Sağlaklık’ Kanıtı Olabilir

Zeynep Şoray - www.arkeofili.com

Avustralya’da bulunan 550 milyon yıllık Spriggina fosilleri, hayvanlar aleminde nüfus genelinde sağlaklığın bilinen en eski örneği olabilir.

Avustralya’da bulunan bir Spriggina floundersi fosili. Bu fosiller, orijinal hayvanların ayna görüntüsü şeklindeki izlerini koruduğu için kayadaki sola doğru bir kıvrım, hayvanın yaşamı sırasında sağa doğru kıvrıldığını gösteriyor. C: Scott Evans / AMNH

Bilim insanları, hayvanlar aleminde “sağlaklığa” dair en erken kanıt olabilecek bulguyu ortaya çıkardı. Bu kanıt yarım milyar yıldan daha eskiye uzanıyor. Keşif, yaklaşık 550 milyon yıl önce yaşamış, Ediyakaran Dönem’e ait bir organizma olan Spriggina floundersi’nin fosil kaydından geliyor.

Yeni araştırma, Spriggina’nın tutarlı biçimde sağa doğru bükülme eğilimi gösterdiğine işaret ediyor.

Bulgular, hayvanlardaki sol-sağ asimetrisinin kökenine dair dikkate değer bir bakış sunuyor; bedenin bir yanıyla ilişkili davranışsal tercihlerin, evrim tarihinde daha önce düşünülenden çok daha erken ortaya çıktığını düşündürüyor.

Çalışmanın başyazarı, müzede omurgasız paleontolojisi yardımcı küratörü olan Scott Evans, sağlak ya da solak olmaktan söz ederken çoğu insanın büyük olasılıkla bir kalemi nasıl tuttuğunu ya da bir futbol topuna nasıl vurduğunu düşündüğünü söylüyor. Ancak araştırmalarının, elleri ya da ayakları olmayan, 500 milyon yıldan uzun süre önce yaşamış bir hayvanın kendine özgü bir tür sağlaklığa sahip olabileceğini gösterdiğini belirtiyor.

Antik Bir Deniz Tabanından Gelen Fosiller

Ediyakaran Dönem (yaklaşık 635-538 milyon yıl önce), Dünya’daki yaşamın tarihindeki en dönüştürücü bölümlerden birini işaret ediyor. Bu dönemde mikroskobik yaşam evrimleşerek çok hücreli, çıplak gözle görülebilecek kadar büyük ve giderek karmaşıklaşan davranışlar (hareket de dahil) sergileyebilir hâle geldi.

Güney Avustralya’daki Flinders Sıradağları ve çevresindeki bölge, bu döneme ait bilinen en olağanüstü fosil topluluklarından birini koruyor. Özellikle Nilpena Ediacara Ulusal Parkı’ndaki münferit katmanların kazılması, fırtına olayları sırasında gömülmüş Ediyakara biyotasının topluluklarını ortaya çıkarıyor ve 550 milyon yıl önceki deniz tabanının anlık görüntülerini yakalıyor.

C: Scott Evans / AMNH

Burada kayıt altına alınan fosil organizmalar arasında, iki taraflı bakışıma (bilateral simetri) sahip bilinen en erken hayvanlardan biri olan Spriggina da yer alıyor. Bu beden planı, belirgin bir ön ve arka, sol ve sağ yanlar ile üst ve alttan oluşuyor. Aynı temel beden düzeni, insanlar ve bugün yaşayan hayvanların çoğu tarafından da paylaşılıyor.

Spriggina, Güney Avustralya’nın eyalet fosili ve adını, 75 yıldan uzun süre önce Avustralya’nın ıssız iç kesimlerinde (outback) Ediyakara biyotasını ilk fark eden Reg Sprigg’den alıyor.

Araştırmacılar, Spriggina’nın herhangi bir sol-sağ tercihi sergileyip sergilemediğini araştırmak için, Nilpena’daki fosil katmanlarından ve Adelaide’deki Güney Avustralya Müzesi’nin koleksiyonlarından, olağanüstü biçimde korunmuş 100’den fazla fosildeki biçim değişkenliğini inceledi.

Yaşarken Sağa Doğru Kıvrılma

Ekip şaşırtıcı bir keşif yaptı: Sağa bükülmüş görünen örneklerin neredeyse iki katı kadar örnek sola bükülmüş görünüyordu. Bu fosiller, özgün hayvanların ayna görüntüsü izlerini koruduğu için, kayadaki sola doğru bir büküm, yaşarken sağa doğru bükülmüş bir hayvanı temsil ediyor.

Bu tutarlı örüntü, Spriggina’nın tercihen sağa döndüğünü; böylece onun, nüfus genelinde “sağlaklık/solaklık” (handedness) sergileyen bilinen en eski hayvan olduğunu düşündürüyor.

Çalışmanın ortak yazarı, California Üniversitesi Riverside’da paleontolog olan Mary Droser, bunun, bugün doğal karşıladığımız bazı özelliklerin inanılmaz derecede eski kökenlere sahip olduğunun bir hatırlatıcısı olduğunu söylüyor.

Araştırmacılar, keşfin ayrıca Spriggina’nın dünyayı nasıl algılamış olabileceğine dair yeni ipuçları da sunduğunu belirtiyor.

Evans, böceklerden ahtapotlara, kuşlara ve memelilere dek bu tür bir sağlaklığa/solaklığa sahip yaşayan hayvanların karmaşık duyusal yeteneklere sahip olduğunu bildiklerini söylüyor. Evans, dolayısıyla bunun bize, Spriggina’nın sinir sisteminin görece karmaşık ve bugün bildiğimiz hayvanlarınkine daha benzer olduğunu anlatıyor olabileceğini ekliyor.

American Museum of Natural History. 9 Temmuz 2026.

Makale: Evans, S.D., Webb, J., Hughes, I.V. et al. (2026).