Neandertal Yaşam Alanları İklim Nedeniyle Parçalanmamış
www.arkeofili.com
Neandertallerin yok oluşundan önce yaşam alanlarının iklim nedeniyle parçalandığı yönündeki yaygın hipoteze dair kanıt bulunamadı.
C: Wikimedia Commons
Yeni bir paleocoğrafya araştırması, Neandertallerin yok oluşundan önce yaşam alanlarının iklim dalgalanmaları nedeniyle parçalandığı ve nüfuslarının izole kaldığı yönündeki yaygın hipotezi destekleyen bir kanıt bulamadı.
En Kapsamlı Modellemeyle Test Edilen Yaşam Alanları
Yeni yayımlanan çalışmada, Masoud Yousefi öncülüğündeki uluslararası bir araştırma ekibi, Orta Paleolitik dönemde yaşamış bu hominin türünün yok oluş sürecindeki çevresel faktörleri inceledi.
Araştırmacılar, Son Buzul Arası Çağdan (MIS5, yaklaşık 130.000 yıl önce) Neandertallerin ortadan kaybolduğu döneme (yaklaşık 40.000 yıl önce) kadar olan süreci yüksek çözünürlüklü paleoçevre verileriyle canlandırdı. Çalışmada, arkeolojik ve fosil kayıtlarından elde edilen 683 koordinat verisi kullanıldı.
Yöntem olarak ise tür dağılım modellemesi (SDM) ve koridor haritalama teknikleri tercih edildi. Tür dağılım modellemesi, bir canlı türünün coğrafi varlığını iklimsel değişkenlerle ilişkilendirerek olası yaşam alanlarını tahmin eden bilgisayar tabanlı bir yöntem olarak açıklanıyor. İklim vekil verileri (geçmişteki iklim koşullarını dolaylı olarak gösteren polen ve buz çekirdeği gibi veriler) ile topoğrafya verilerinin harmanlandığı beş farklı modelleme algoritmasının ortalamasını alan araştırmacılar, Neandertallerin yaşam alanı genişliğini ve bu alanlar arasındaki bağlantı durumunu analiz etti.
Habitat parçalanması, yani geniş yaşam alanlarının iklim gibi dışsal baskılarla birbirinden kopuk, küçük parçalara bölünmesi durumu, Neandertallerin yok oluşunun ana nedenlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Ancak bu çalışma, bu yerleşik hipotezi ilk kez küresel ölçekte ve yüksek çözünürlükte test etti.
Yaşam Alanları Geniş ve Birbiriyle Bağlantılı Kalıyor
Araştırmanın sonuçları, iklimsel değişimlere rağmen Neandertal yaşam alanlarının büyük ölçekli bir parçalanmaya uğramadığını gösteriyor. Batı Avrupa ve Akdeniz kıyıları gibi temel yaşam alanları MIS5 ile MIS3 arasındaki geçiş boyunca kalıcı merkezler olarak varlığını korumuştu. En soğuk ayın ortalama sıcaklığı, yani kış soğuğu stresi, Neandertallerin coğrafi dağılımını sınırlayan en güçlü faktör olarak öne çıkıyor. Buna karşın, uygun habitat genişliğinde MIS3 evresine doğru hafif bir azalma görülse de bu durumun yaşam alanları arasında bir kopukluğa, yani bağlantı kaybına yol açmadığı saptandı.
Hatta modelleme, Neandertal grupları arasında uzun mesafeli göçleri ve gen akışını sağlayan “Doğu Avrupa-Sibirya Koridoru” gibi geniş ulaşım yollarının varlığını ve bu koridorların Neandertallerin yok oluşuna yakın dönemlerde bile aktif olduğunu gösteriyor. Bu sonuçlar, iklim kaynaklı izole olmanın yok oluşta tek başına belirleyici olmadığını düşündürüyor.
Yok Oluşta Başka Faktörler Rol Oynamış Olabilir
Elde edilen bulgular, Homo neanderthalensis neslinin tükenmesinde iklimsel parçalanma yerine ekolojik ve demografik faktörlerin daha merkezi bir rol oynayabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar, özellikle Avrasya’da yayılan Homo sapiens ile yaşanan doğrudan veya dolaylı rekabetin etkili olabileceğini belirtiyor. Homo sapiens’in yayılımı, Neandertallerin av kaynaklarını azaltmış veya onları demografik olarak baskılamış olabilir.
Çalışmanın bazı sınırlılıklarına da değinen araştırmacılar, fosil kayıtlarının çoğunlukla Avrupa’da yoğunlaştığını, Güneybatı Asya gibi bölgelerde ise yeni keşiflerle birlikte daha karmaşık ve yerel dinamiklerin ortaya çıkabileceğini vurguluyor. Araştırmacılara göre, iklimsel soğuma tek başına yok oluşa neden olmasa da Homo sapiens’in baskısıyla birleşerek Neandertal nüfusunu geri dönülemez bir demografik çöküşe sürüklemiş olabilir.
Makale: Yousefi, M., Grünig, M., Svenning, JC. et al. (2026). Commun Earth Environ.