Ukrayna’da Demir Hançerli Sarmat Savaşçısı Mezarı Bulundu
www.arkeofili.com
Ukrayna’daki Arabat Kıstağı’nda bir Tunç Çağı tümülüsünde, yaklaşık 2.000 yıl önce demir hançeriyle gömülmüş bir Sarmat savaşçısı bulundu.
Shchaslyvtseve köyü yakınlarındaki 1 numaralı tümülüste yer alan savaşçı mezarının yukarıdan görünümü. C: Boltryk, Y., Fialko, O. (2026)
Ukrayna’nın güneyinde çalışan arkeologlar, yaklaşık 2.000 yıl önce belinde demir bir hançerle gömülmüş göçebe bir savaşçının mezarını tanımladı. Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü’nden Yurii Boltryk ve Olena Fialko, bulguları yakın zaman önce yayımladı.
Mezar, Herson bölgesindeki Shchaslyvtseve köyü yakınlarında ince bir kara şeridi olan Arabat Kıstağı’nın kuzeyindeki bir Tunç Çağı tümülüsünde bulunuyordu. Ekip burada 2018 ve 2019’da kazı yaptı. Tümülüs 1,3 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 42 metre çapındaydı. Onlarca yıllık tarla çalışmaları tümülüsü yayarak düzleştirmişti. Bağ yetiştiricileri tümülüsün üzerinden iki kez ağır bir pulluk bile geçirmişti.
Ekipler tümülüste Tunç Çağı’ndan Geç Orta Çağ’a uzanan 36 mezar buldu. Bunlardan yalnızca biri Sarmatlara ait. Arkeologlar bu mezarı tümülüsün tepesine yakın bir noktada buldu.
Mezar, yaklaşık 1,8 metre uzunluğunda ve 0,6 metre genişliğinde dar bir çukurdu. 25 ila 35 yaşlarındaki bir erkek, başı kuzeybatıya bakacak şekilde, kolları iki yanında düz uzanmış hâlde sırtüstü yatırılmıştı. Ceset, çürümüş organik malzemeden, muhtemelen ağaç kabuğundan oluşan ve üzerinde beyaz bir kalıntı bulunan kahverengi bir tabakanın üzerinde duruyordu. Kemikleri çok kötü durumda günümüze ulaştı.
Arabatska Kıstağı’ndaki 1 numaralı kurganda yer alan Sarmat mezarının konumunu gösteren drone fotoğrafı. C: Boltryk, Y., Fialko, O. (2026)
Tarla çalışmaları üst katmana zarar verdiği için bazı nesnelerin yeri değişmişti. Yalnızca üç nesne ele geçti. İlki, bıçak kısmı 30 santimetreye yakın olan, yaklaşık 45 ila 47 santimetre uzunluğundaki hançer. Hançerin halka biçimli bir kabzası ve düz çubuk biçimli bir siperi bulunuyor. Kabza ve siper göğsün solunda, bıçak ise sağ uyluğa dayalı durumdaydı. Sarmatlar bu tür silahları genellikle bu noktada bir kemere takarak taşıyordu. Bıçağın altında ahşap bir kının izleri bulunuyordu. Üçgen biçimli bıçak, büyük ölçüde saplamak için tasarlanmıştı.
Yas tutanlar, adamın bacaklarının üzerine bir koyunun bacak kemiği ile kürek kemiğini ve küçük demir bir bıçağı yerleştirmişti. Bunların üzerinde kırmızı kilden yapılmış tek kulplu bir testi duruyordu. Testi 20,5 santimetre yüksekliğinde ve kulpu kırılmış. Bu tür et sunuları Erken Demir Çağı göçebeleri arasında yaygındı.
Ekip dar bir tarih aralığı belirleyemedi. Bu türden bıçaklar Sarmat tarihi boyunca neredeyse hiç değişmedi. Testi, Kuban bölgesindeki MÖ 2. ve 1. yüzyıllara tarihlenen Sarmat mezarlarından çıkan kaplara ve Preobrazhenka yakınlarındaki bir mezardan çıkan bir kaba benziyor.
Mezardan çıkarılan demir hançer. C: Boltryk, Y., Fialko, O. (2026)
Bu bölgedeki halka kabzalı bıçaklar çoğunlukla MS 1. yüzyıl ile 2. yüzyılın ilk yarısına tarihleniyor. Yazarlar tüm bunları değerlendirerek mezarı MÖ 1. yüzyıl ile MS 1. yüzyıl arasına yerleştiriyor.
Başın yönü bir başka ipucu sunuyor. Ukrayna’da bu döneme ait, başı kuzeye bakan Sarmat mezarları genellikle Roksolanlarla ilişkilendiriliyor. Ptolemaios ve Ammianus Marcellinus gibi antik yazarlar bu halkı Dinyeper ile Don nehirleri arasına yerleştiriyordu. Yazarlar adamın bu halka mensup olduğunu düşünüyor.
Mezarın konumu da önemli. Heniches’k yakınlarında geleneksel bir tuz kaynağı olan pembe bir tuz gölü bulunuyor. Kıstağın kuzeyinin altında ise tatlı suyla dolu büyük bir yeraltı gölü yer alıyor. Tümülüsün yaklaşık 2 kilometre güneyinde, üzerine bir Sarmat tamgası kazınmış, MÖ 4. yüzyıla ait İskit taş steli bulunmuştu. Benzer bir işaret Olbia’dan bir mermer aslan heykelinde de görülüyor. Kıstağın girişinde ayrıca Olbia yunusu biçiminde bir sikke bulunmuştu. Bu da Bosporos kentleri ile Olbia arasında düzenli bir ticaret olduğuna işaret ediyor.
Olbia’da bulunan Tamga sembollü dikilitaş. C: Boltryk, Y., Fialko, O. (2026)
Yazarlar, gömülen adamın Karadeniz kıyısının bu kesimini denetleyen bir topluluktan geldiğini öne sürüyor. Bu topluluğun üyeleri tuzdan ve tatlı sudan, daha sonra da büyük olasılıkla Bosporos ile Aşağı Dinyeper kentleri arasında gidip gelen kervanlardan kazanç sağlıyordu.
Makale: Boltryk, Y., Fialko, O. (2026). Archaeology and Early History of Ukraine, (2(59), 96–106.