Yeni Yöntem Kömürleşmiş Herculaneum Papirüslerini Okuyabilir

www.arkeofili.com

Araştırmacılar, Vezüv Yanardağı patlamasıyla kömürleşen Herculaneum papirüslerindeki metinleri okumaya yönelik yeni bir yöntem geliştirdi.

Kömürleşme öncesinde (solda) ve sonrasında (sağda) papirüs rulosu. Kömürleşmiş ruloların sıkıca sarılmış olması ve dalgalı yapısı, algoritmalar tarafından okunmalarını zorlaştırıyor. C: Seiler et al., 2026.

Araştırmacılar, X-ışını teknolojileri ve özel olarak geliştirilmiş bir yazılım kullanarak, MS 79’da Herculaneum’da yok olanları taklit etmek için tasarlanmış sahte bir antik papirüs rulosunun üzerine yazdıkları metni okuyabildi.

Yeni bir çalışmaya göre, antik filozofların uzun süredir kayıp olan sözleri; Vezüv Yanardağı’nın şiddetli patlamasının onları kavurup gömmesinden neredeyse 2.000 yıl sonra, o sözleri yazan mürekkepte kullanılan ağır bir metal sayesinde nihayet açığa çıkabilir.

Yeni araştırma; 1750’lerde Herculaneum’daki bir villada bulunan yaklaşık 2.000 papirüs rulosundan bazılarındaki kurşunla zenginleştirilmiş mürekkebi inceliyor. Yeni bir makalede bir ekip, kurşunlu mürekkeple modern rulolar oluşturdu, bunları yaktı ve aralarında X-ışını teknolojileri ile yapay zekanın da bulunduğu birkaç tekniği kullandıktan sonra metni okuyabildiğini buldu.

Çalışmanın ortak yazarı Douglas Seiler, yeni yönteme ilişkin, elektronlara neler yaptırabildiğinizin şaşırtıcı olduğunu söylüyor.

Son birkaç yılda başka araştırmacılar da, büyük olasılıkla Julius Caesar’ın kayınpederine ait olan Herculaneum villasındaki ruloların bir kısmını dijital olarak açıp çözmüştü. Bu sonuçlar; büyük bölümü Epikürcü ve Stoacı olan antik filozofların yazılarını ortaya çıkarmaya yardımcı oldu, hatta bir bölüm Platon’un mezar yerini bile betimliyordu.

Ancak bilim insanları, ruloları okumak için X-ışını kullanmakta hâlâ zorlanıyordu. Çünkü çoğu durumda hem papirüsler hem de üzerlerine yazılan mürekkep karbon temelliydi. Ancak bilim insanları, bu papirüslerden bazılarının kurşunlu mürekkep içerdiğini öğrendi. Yeni çalışma, araştırmacıların önce ruloları kurşunlu mürekkep için taraması, ardından bu uzun süredir kayıp metinlerin daha fazlasını okumak için yeni tekniklerini kullanması gerektiğini öne sürüyor.

Araştırmacılar, bu yöntemin, antik papirüs sayfalarındaki yazıyı belirlemeye yönelik metin algılama algoritmalarını iyileştirmeye yardımcı olabileceğini belirtiyor. Uzun vadede ise, ruloların korunmasına da yardımcı olabilir.

Ekip çalışmada, bunun, “paha biçilmez eserleri tehlikeye atmadan algoritmalar geliştirmek için düşük riskli bir yöntem sunduğunu” yazıyor.

Seiler ve ekibi tarafından oluşturulan, günümüz yapımı karbonize papirüs. Alt kısımda ise Herculaneum kütüphanesinden gerçek bir papirüs. C: Douglas Seiler and the EduceLab, Univ. of Kentucky

Bir ruloyu sanal olarak açmak

Vezüv Yanardağı MS 79’da patladığında, Herculaneum’u 20 metre volkanik kaya ve külün altına gömdü. Bu doğal afette Pompeii ve Herculaneum’da ölen 2.000 kişiyle birlikte, Herculaneum villasında tutulan ruloların çoğu da kömürleşti, yani esasen odun kömürüne dönüştü. Bu da yazılarını, rulonun kendisini tahrip etmeden okumanın neredeyse olanaksız olduğu, hassas papirüs tomarlarının içine hapsetti.

Ancak, rulolarda kullanılan mürekkebin bir kısmının kurşun içerdiği göz önüne alındığında, Seiler ve meslektaşları küçük bir deney yapmaya karar verdi. Kurşun temelli mürekkeple sahte bir papirüs rulosu oluşturdular ve Herculaneum’da bulunan ruloların koşullarını yakalamaya çalışmak için onu “kömürleştirdiler”.

Ardından araştırmacılar; bir malzemedeki ögeleri, X-ışınlarıyla nasıl etkileştiklerine bakarak belirleyen X-ışını floresansını kullanarak, bu ruloların gerçekten de değişen düzeylerde kurşun içeren mürekkep barındırdığını belirledi. Bunun ardından, X-ışınlarıyla üç boyutlu bir görüntü oluşturma yöntemi olan X-ışını tomografisini, özel olarak geliştirilmiş bir yazılımla birlikte kullanarak, rulolarının üzerinde ürettikleri metnin bir kısmını yeniden okudular.

Araştırmacılar, teknikleri sayesinde, çok küçük düzeylerde kurşun olsa bile rulolardaki kurşun temelli mürekkep yazılarını okuyabildiklerini buldu. Yazıların tümü çözülemese de, yöntem, metin ile üzerine yazıldığı papirüs arasındaki farkları algılayabildi.

Ekip çalışmada, bu tekniğin, diğer Herculaneum rulolarında kullanılması durumunda, bu antik yazılara “başarıyla okunma açısından daha yüksek bir olasılık” kazandırabileceğini yazıyor.

Live Science. 16 Eylül 2026.

Makale: Seiler, D. et al. 2026.